شازده مسافر مجله جامع دیجیتال گردشگری، سفر و ایرانشناسی

آرامگاه شیخ عبدالصمد

آرامگاه شیخ عبدالصمد در شهر نطنز شامل حاوی مسجد، آرامگاه و خانقاه

آرامگاه شیخ عبدالصمد نطنزآرامگاه شیخ عبدالصمد

مجموعه آرامگاه شیخ عبدالصمد اصفهانی در شهر نطنز شامل قسمت‌هایی چون مسجد، آرامگاه و خانقاه است. نمای بیرون مسجد جامع  بسیار چشم‌نواز، کاشی‌کاری‌ها و آجرکاری‌های سردر، کتیبه، مناره و گنبد هشت ترک آن بی‌نظیر  و مربوط به دوره ایلخانی است. آرامگاه شیخ عبدالصمد به شیوه آذری ساخته شده است .شازده مسافر شما را به دیدن این بنای باشکوه می برد .همسفر ما باشید.

بناهای دیگر

مسجد جمعه یا مسجد جامع نطنز مجموعه‌ای از چندین بنا است . این بناها در دوران الجایتو خدابنده و پسرش ابوسعید بهادرخان به ترتیب زیر ساخته شده‌ است:

  • مسجد بین سال‌های ۷۰۴ تا ۷۰۹ هجری.
  •  بقعه شیخ عبدالصمد به سال ۷۰۷ هجری.
  •  ایوان جلوخان خانقاه در سال ۷۱۶ و ۸۱۷ هجری.
  • مناره با تاریخ پایان بنای در سال ۷۲۵ هجری.

تاریخچه آرامگاه شیخ عبد الصمد نطنز

بنای آرامگاه  شیخ عبد الصمد با مسجد جمعه  نطنز چنان مربوط و متصل است که به نظر می رسد مقارن یکدیگر یعنی در سال ۷۰۷ هجری ساخته شده اند.

گنبد این بقعه هرمی شکل و هشت ضلعی است. براساس لوحه ای در بقعه شیخ عبدالصمد، ساخت این بقعه به اسماعیل بنای اصفهانی نسبت داده شده است. در راهرو مشترک مسجد و مقبره شیخ عبدالصمد سردر مخصوصی برای خانقاه ساخته شده که کتیبه آجری آن به خط ثلث برجسته به خوبی قابل خواندن است.

گفتنی است؛ قسمتی از بالای محراب آرامگاه شیخ عبدالصمد هم اکنون در موزه ویکتوریا و آلبرت لندن نگهداری می شود. قسمت هایی از این محراب در اواخر قرن گذشته به سرقت رفته بود.

معماری بنای آرامگاه شیخ عبد الصمد

باستان‌شناس و ایران‌شناس فرانسوی، آندره گدار، درباره بنای مسجد جمعه نطنز که از نظر سبک معماری در نوع خود کم‌نظیر و نشانه‌هایی از معماری چند دوره را در خود حفظ کرده‌ است، می‌نویسد:

مسجد جامع نطنز که نسبتا از خرابی محفوظ مانده مرکب است از یک شبستان هشت ضلعی گنبددار مشرف بر صحنی که چهار ایوان دارد. اضلاع صحن را دهلیزها و نمازخانه‌های مختلف به هم متصل می‌کند. در سمت غرب ویرانه خانقاه دیده می‌شود، مسجد سه ورودی دارد، یک ورودی جنوبی و دو ورودی شمالی، ورودی‌های سمت شمال هم‌سطح حیاط هستند، ولی ورودی جنوبی دهلیزی است که با ۱۲ پله بلند به کف راهرو مسجد می‌رسد.

نقاط دیدنی مسجد جامع نطنزمسجد جمعه یا مسجد جامع نطنز

از نقاط دیدنی مسجد، مکانی در میان صحن مسجد است که با چند پله به کانال قنات آبی می‌رسد که از زیربنای مسجد عبور می‌کند. اصل بنای مسجد با آجر و ملات ساخته و با آهک پوشیده شده‌ است.

بر پهنه چندین کتیبه و سنگ نبشته در گوشه و کنار مسجد، تاریخ تعمیرات، بانیان، معماران و استادان مجرب و مشهوری که در مرمت و بازسازی این مسجد فعالیت داشته‌اند، به خوبی عنوان شده‌ است.

در قسمت در جنوبی مسجد جامع نطنز ، کتیبه‌ای وجود دارد که توضیحات مختصری در مورد بنا به بازدیدکنندگان می‌دهد. دستور ساخت قسمتی از بنا که مربوط به دوره ایلخانان است به خلیفه حسین بن ماستری و استادکار آن را شمس‌الدین محمدعلی نطنزی به تاریخ ۷۰۴ هجری قمری ذکر می‌کند.

در چوبی مسجد، دو لنگه‌ای با منبت‌کاری‌های بسیار زیبا است . قسمتی از منبت‌کاری‌ها بر اثر عوامل جوی و در اثر تماس مستقیم با آفتاب ریزش داشته و تاریخ ساخت در قسمت پایین لنگه سمت چپ درب به‌صورت منبت به تاریخ ۸۲۵ قمری ذکر شده است که قدمت بالای ۶۰۰ ساله آن‌ را نشان می‌دهد.

چشم‌نوازترین قسمت مجموعه را سردر خانقاه تشکیل می‌دهد که با نقوش و طرح‌های گوناگون کاشی‌کاری شده‌ است.

دیگر اطلاعات

به نظر می‌رسد بعد از پایان یافتن کار ساخت مسجد و بقعه شیخ عبدالصمد کار بنایی ادامه یافته و به ساختن خانقاهی پرداخته شده که از بنای خانقاه جزو همین سردر باقی نمانده و مابقی از بین رفته است.

در اغلب قسمت‌ها از کاشی‌هایی با رنگ فیروزه‌ای و لاجوردی برای تزئینات آن و مقرنس‌کاری استفاده شده که نمونه‌ی بسیار زیبایی از بناهای کبودرنگ دوره مغولی است.

این بنای تاریخی زیبا یکی از شاخص‌ترین بناهای موجود در  نطنز است که به شماره ۱۸۸ در مورخه ۱۸/۴/۱۳۱۱ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.