شازده مسافر مجله جامع دیجیتال گردشگری، سفر و ایرانشناسی

دوران ساسانی

دوران ساسانی هنر، ظرائف و سبک زندگی ایرانیان در این دوران

دوران ساسانی ، هنر و ظرائف و سبک زندگیدوران ساسانی

دوران ساسانی یکی از مهمترین، حساس‌ترین و تأثیرگذارترین دوره‌های تاریخ ایران شناخته می‌شود. شاهنشاهی ساسانی، آخرین شاهنشاهی ایرانی پیش از حمله اعراب به ایران و اسلام‌آوردن ایرانیان است. در دوران ساسانی ، تمدن ایرانی از بسیاری جهات به نهایت شکوفایی و رونق خود رسید. ایران در دوران ساسانی ، تأثیر زیادی بر فرهنگ روم گذاشت. تأثیر دوران ساسانی تنها محدود به مرزهای ایران نبود، تأثیر آن‌ها به هند، چین، اروپای غربی و آفریقا هم می‌رسد.

دوران ساسانی نقشی برجسته در شکل‌گیری هنر اروپایی و آسیایی در دوره‌های میانه داشتند. بخش عمدهٔ چیزی که امروزه به نام تمدن اسلامی در هنر، معماری، موسیقی و دیگر زمینه‌ها شناخته می‌شود، از دوران ساسانی به جهان اسلام منتقل شد. از همین روی سعی بر آن است تا دراین مقاله به معرفی جنبه هایی از این سلسله بپردازیم که ارتباط عمیق و مستحکمی با سبک زندگی و هنر ساسانیان داشته است .

حفّارانى که در سال‏هاى ۱۹۳۱ – ۱۹۳۲ میلادى در «اُمُّ السعاتیر» و «المعاریذ» (دو تپه در شرق و شمال طاق کسرى) کاوش کرده ‏اند، بنیان چند کوشْک ساسانى را یافته ‏اند. مقدار زیادى از بقایاى گچ‏بُرى ‏ها که زینت عمارات بوده، به دست آمده است. مشهورترین بنایى که در دوران ساسانی ساخته ‏اند، طاق کسرى یا ایوان کسرى است.

طاق کسری

طاق کسرى تنها قسمتى است از کل عمارت، که اثر قابل توجّهى از آن (در منطقه مدائن در عراق کنون) باقى است. نماى این بنا که ۲۹ متر ارتفاع دارد، دیوارى بوده است بى ‏نضیر؛ لیکن طاق‏ هاى بسیار و ستون‏هاى برجسته و طاق کوچک مرتّب به چهار طبقه و دیوارى دهلیزى داشته است. نماى عمارت، شاید از ساروجِ منقّش یا سنگ‏ هاى مرمر، یا چنان‏که برخى از نویسندگانِ جدید ادّعا کرده‏ اند، از صفحات مسینِ زراندود و سیم اندود، پوشیده بوده است.

حیرت و اعجاب نظاره ‏کنندگان در برابر این بنا بیشتر به علت عظمت و شکوه و ضخامت اضلاع آن بود، تا زیبایى کلّیات و جزئیات آن. ابن خُردادْبِه مى‏گوید: کاخ کسرى در مدائن (تیسفون) از همه بناهایى که با گچ و آجُر ساخته شده ‏اند، بهتر و زیباتر بوده است. در زمان مراسم، نه تنها کف تالارها که در و دیوارها را با قالى فرش مى ‏کردند و هرجا که فرش نبود، با تصاویر مُعرَّق (موزاییک) که به امر خسرو اوّل ساخته شده بودند، آراسته شده بود.

هنر دوران ساسانی

هنر ساسانی اساساً با «جهان بینی مذهبی» همراه است و هر چند ادامه هنرهای قدیم ایران و هخامنشی و پارتی است و تحت تأثیر جریان‌های مختلفی که از سمت شرق و غرب به سوی این هنر سرازیر بود. شکل گرفته‌است، اما ویژگی‌های خاص خود را نیز دارد .

گچ بری و تزئینات دوران ساسانیگچ بری دوران ساسانی

گچبری که پارت‌ها در کاخ‌ها و بناهای مذهبی استفاده کرده‌اند، در دورهٔ ساسانی رونق ویژه‌ای یافت. بخش عظیمی از تزیینات وابسته به دوره ساسانی گچبری است. در بناهایی مانند طاق کسری در تیسفون نمونه‌های زیبایی از موتیف‌های گچبری یافت شده‌است؛ و همچنین در قلعهٔ یزدگرد هم بهترین طرح‌های هندسی و گل و گیاه و موضوع نقوش گچبری هستند. از تزیینات دیگر وابسته به دورهٔ ساسانی استفاده از موزاییک کاری است؛ که به نحو شایسته‌ای در ایوان‌های شرقی و غربی کاخ بیشاپور در شهر بیشاپور استفاده شده‌است. موزاییک یعنی استفاده از قطعات کوچک سنگ رنگی که مهمترین نمونه‌های آن در مکان یادشده یافته شده‌اند.

لباس و منسوجات دوران ساسانی

در این عهد، لباس ‏هاى زرین و سیمین، رایج بود و در هنگام جنگ، از زره و خُود استفاده مى‏ کردند و ران‏بند و بازوبند به کار مى‏ بردند. در این دوران، هنر پارچه‏ بافى و رَنگرزى به اوج رسیده بود. صنعتگران، پارچه‏ هاى ابریشمى و قالى و چیزهاى دیگر مى ‏بافتند و نَسّاجى از صنایع مهم ایران به شمار مى ‏رفته است. مهم‏ترین کالایى که به صورت عبورى از ایران مى ‏گذشت، ابریشم بود.

در اعیاد، خصوصاً خُرّمْ روز –  که برابر با روز اوّل دى‏ماه بود، مردم جامه سفید برتن مى ‏کردند و بر فرش سفید مى ‏نشستند و مراسم شُکر و شادى به جاى می آوردند.

مردم این دوره، قبایى بلند و پرنقش و در زیر آن، شلوارى پرچین و گشاد بر تن مى‏ کردند. تنوعِ پارچه ‏ها بسیار زیاد بود. نقوش پارچه‏ هاى به جا مانده از این عصر، با دقّتى فوق ‏العاده رسم شده‏ اند. صورت حیوانات، خصوصاً فیلان را آن چنان با ظرافت و دقتْ کشیده‏ اند که شخص به حیرت مى ‏افتد و آنها را از حیث حرکات و نمایش حیات، از جمله شاه‏کارهاى حجّارى مى ‏شمرَد.

ظروف دوران ساسانی

در دوران ساسانی ظروف زیبایى از جنس طلا و نقره ساخته مى‏ شد که گاه، جواهرنشان بود. این ظروف، نقوش برجسته ‏اى داشتند و در زیبایى و هنر و صنعت، سرآمد بودند.

سکه‏ هاىدوران ساسانی نیز با نقوش برجسته ‏اى که معمولاً ته مایه مذهبى داشت، تزیین مى ‏شدند. در این نقوش برجسته معمولاً آتشکده و اَهورامزدا حضور داشتند.

قالى ‏های دوران ساسانی

معروفترین قالى عهد خسروپرویز که در کتب قدیم شرقى شرح آن مذکور است، از جنس ابریشم زَربفت بوده است. ثَعالِبى گوید: «کاخ طاقدیس، از چهار قالى زَربفت مرواریددوز و یاقوت نشان، پوشیده بود و هر یک از این فرش‏ها فصلى از سال را نشان مى ‏دادند». قالى بزرگى که در تالار باریکى از قصرهاى سلطنتى تیسفون بود و «وَهارى خسرو (بهار کسرى)» نام داشت یا طبق نقلى از ثعالبى آن را «فرش زمستانى» مى‏ گفته ‏اند، از همان جنس زربفت بوده است.

این فرش که در فصل سرما مورد استفاده قرار مى ‏گرفت، تصویر بهار را در برابر دیده بینندگان مى ‏گسترد. در متن آن، خیابان‏ هاى گل و درخت و جدول‏ هاى آب را به تصویر کشیده بودند و نهرها از میان باغى خرم مى ‏گذشتند و کشتزارها و باغچه ‏هاى پر میوه و سبزى، آن را فرو گرفته بودند. شاخ و برگ این اشجار، از زر و سیم و گوهرهاى رنگارنگ بود.

دوران ساسانیجزئیات بیشتر
شاید مایل باشید اینجا را هم ببینید:
پارک جنگلی سراوان  جاذبه شهر شیراز