شازده مسافر مجله جامع دیجیتال گردشگری، سفر و ایرانشناسی

شوادان

شوادان ابتکار معماران جهت غلبه بر آب و هوای سخت

شوادان چیست ؟

شوادان که در این مقاله از آن صحبت خواهیم کرد یکی از  امکانهایی است که بر اثر ابتکار معماران ایجاد شده است .برای سالها معماران بومی در سراسر جهان بدنبال ابداع روشهایی منطبق بر شرایط زیست محیطی خود بودند تا زندگی آسوده تری را بتوانند فراهم کنند . ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست و درمناطقی که به لحاظ آب و هوایی سختی بیشتری را تجربه میکنند این تلاشها منجر به ابتکاراتی نیز شده است .

شوادان یکی از فضاهای زیرزمینی خاص شهرهای دزفول و شوشتر در جنوب غربی ایران است که با کاربری و ویژگیهای خاص شکل گرفته است .

شوادان در معماری جنوب ایرانشوادان

شوادان یا شوادون در معماری جنوب ایران شکل گرفته است و بخصوص درشوشتر به‌ علت شرایط آب و هوایی گرم و مرطوب حاکم بر آنجا، معماران برای فراهم کردن شرایط اسایش و راحتی- فضایی سردابی در زیرزمین درنظر میگیرند، ضخامت دیوار و مصالح خشت و آجر در قالب عایق حرارتی و از همه مهمتر وجود حفره هایی در دیوار و سقف تعبیه می شود که کمکی است بسیار ارزنده برای عدم انتقال هوای گرم به داخل محیطی که انسان زندگی می کند.

با توجه به عوامل ناسازگار اقلیمی این منطقه، استفاده از سطوح زیرین زمین، استفاده از شبستان و شودان را پی می افکند. به این شکل زندگی کردن در گرم ترین روزهای تابستان در هوایی معتدل را امکان پذیر می کند.

کاربری شوادان که از آن با شبادان

شوادان که از آن با شبادان نیز نام برده شده است، در سطحی پائین تر از شبستان قرار می گیرد و به منزله ی زیرزمینی ست عمیق که زندگی در شرایط ناسازگار اقلیمی را مهیا می کند. در گذشته برای تأمین آب شهر، دست به حفر قنات هایی می زدند که نیاز محله ها را برطرف سازد.

از این قنات ها در هر محله چندین دسترسی به کوچه ها وجود داشت. مردم آب را به زیر زمین خانه ها هدایت می کردند. در زمان صفویه به علت پایین آمدن سطح آب ، مردم برای گریز از گرما به زیر زمین هایی درعمق بسیار پناه می بردند که به نام شبادان معروف گشت. درباره‌ی اطلاق نام شودان به این زیرزمین ها باید ذکر شود که در مناطق کویری کلمه ی شبو به معنای زیر استفاده می شده است. تا جایی که به زیرزمین شبوزمین می گفتند.

ابتکار شوادان به درستی نشان میدهد که خلاقیت معماران دزفولی تا چه اندازه بوده است و سالها پیش از آنکه وسائل برقی خنک کننده ی متفاوت فراگیر شوند ، این ترفندها به تحمل هوای گرم و طاقت فرسای حدود پنجاه درجه بالای صفر کمک میکردند .

شرایط اقلیمی شهر دزفول به گونه ای است که معماری شهری متراکم با سایه زیاد و کوران ایجاد می نماید . دربافت قدیم این شهر کوچه های باریک و ساباط های متعدد دیده میشدند . همچنین سطح آبهای زیرزمینی دزفول پایین بوده است و همین امر در گسترش شوادان موثر بوده است .

جزئیات بیشتر
شاید مایل باشید اینجا را هم ببینید:
کویر لوت   بازار همدان