شازده مسافر مجله جامع دیجیتال گردشگری، سفر و ایرانشناسی

شهر مادها

مادها : محیط آرایی و سبک زیستن در دوران کهن و بازمانده های آن

محیط آرایی و سبک زیستن در دوران کهن : این قسمت مادها

در یک سلسله مطالب میخواهیم در مورد محیط آرایی و سبک زیستن در دوران کهن ایران صحبت کنیم و اولین سلسله را مادها در نظر گرفته این.

طبع و سلیقه ایرانیانمادها

تاریخ کهن ایران باستان به خوبی نمایان گر این نکته است که ایرانیان از دیرباز صاحب طبع و سلیقه بوده اند و از همان دوران باستان ، به آراستگی اهمیت میداده اند . دراین مورد شاید رجوع به تاریخ بتواند روشن گر اذهان و پرسشهایی که درمورد چند و چون این دوران است باشد . آرایه های زندگی بعنوان شاخصی که کیفیت زندگی را در تمامی اعصار بر عهده دارد ، حائزاهمیت است . دراین میان شناخت آنچه ایرانیان باستان بدان عمل میکرده اند ، روشنگر کیفیت زندگی آنان است .

سخن مورخان

مورّخان دنیاى کهن، چه یونانیان، چه رومیان و چه اعراب، از ایران و ایرانیان، چنین یاد کرده ‏اند :

“مردمانى که سخت پاى‌بند به اصول اخلاق‏ اند و آراسته به بهترین و برترین صفات و خصایص انسانى. این مردمان، جامه ‏هاى آراسته و زیبا بر تن مى ‏کنند؛ در شکیبایى و پایدارى، شهره آفاق‏اند و وقتى سخن از کیانشان به میان آید، از بذل جان، دریغ نمى ‏ورزند. نسبت به اسیران و زخمیان در میدان کارزار، چونان پدرى با فرزند رفتار مى ‏کنند؛ تو گویى خداوند در وجودشان هزاران کاریز از عشق و معنویت به ودیعه نهاده است. مردمان ایران زمین، نیکو سرشت‏اند و بدخواهى در دل آنان راه ندارد. ایرانیان، مردمانى هنرمند و هنر دوست‏اند و بى ‏شک خداوندان شعر و شعورند و هنر در زندگى روزمرّه آنها جاى ویژه دارد. چه در سفالینه‏ هایشان و چه در حجّارى‏ هایى که در دل کوه‏ ها نموده‏اند، عظیم‏ ترین آثار و شگفتى ‏هاى هنرى را پدید آورده‏ اند که اعجاب و تحسین هر بیننده‏اى را برمى‏انگیزد.”

آنچه سیّاحان و مورّخان عهد باستان (مانند: هِرودُت، هِکاته، گِزِنوفون، پلوتارْک، آریستوفانِس، آتِناثیوس، و…) را به اعجابْ وامى ‏داشت، در مرتبه نخست، نه آرایه ‏هاى ظاهرى، بلکه آراستگى ‏ها و پیراستگى ‏هاى اخلاقى ایرانیان بود.

مادها

در ادامه به بررسی تاریخی یکی از ادوار تاریخی کهن ، یعنی دوران مادها خواهیم پرداخت و برایتان از کیفیت موجود در زندگی این سلسله خواهیم گفت .

دوران مادهاقوم ماد

در آثار مکشوف در تپه سِیَلْک و گنج زیوه لرستان، از هنر مادى براى تزیین ظروف، استفاده شده است. باستان شناسان، در کوه‏هاى لرستان، آثار فلزّى و سفالى بسیارى کشف کرده‏اند که نقش ‏هاى آن نشانگر مهارت و چیره‏ دستى هنرمندان مادى است.

معماری

از معمارى ‏هاى مادها چیزى براى پژوهشگران، شناخته شده نیست. تنها تعدادى قبور صخره‏اى متعلّق به آن دوره مى ‏توانند تصویرى از معمارى آن زمان را به دست دهند. این قبور، داراى تصاویر و تزیینات زیادى هستند. بر سردرِ مقبره‏ ها کنده‏ کارى ‏هایى بر روى سنگ، مشاهده مى‏ شود که به آنها زینت خاصى مى ‏دهد. در این مقابر و مقابر مشابه، ستون‏ ها و کنده‏ کارى ‏هاى روى سنگ به چشم مى ‏خورد . مادها در سنگ ‏تراشى زبردست بودند و نقش ‏هاى صخره‏اى بر جا مانده از آنها، سختى کار و هنرمندى آنان را نشان مى ‏دهد .

دژ مرکزی اکباتانه

یکى از زیباترین و شگفت‏ انگیزترین آثار این دوره، دِژ مرکزى اِکباتانه (همدان) با هفت دیوار متّحدالمرکز است که هر یک بلندتر از قبلى و به رنگ‏ هاى سفید و سیاه و سرخ و آبى و زرد و قهوه ‏اى و کنگره ‏هاى آنها نیز نقره فام و زردْفام بودند و هر دژ داخلى بلندتر از دژ خارجى آن بوده است. درون آن از چوب سِدر و سَروْ ساخته شده بود و تیرهاى سقف و ستون‏ هاى سردر و دالان‏ ها با صفحات طلا پوشیده شده بودند و پوشش سفال‏ ها از نقره خالص بود.

شیر سنگی همدانشیر سنگی

از نمونه آثار سنگى مى توان به «شیر سنگى» که در همدان است، اشاره نمود. این شیر تا سال ۱۹۳۰ میلادى سالم بود؛ ولى پس از این تاریخ، صدماتى دیده است.

اما درمورد باغهای دوران مادها ، چنین اظهار نظر میشود که این باغها زبانزد خاص و عام بوده اند و حتی باغهای معلق بابل تقلیدی از باغهای عهد مادها بوده اند .

جواهرات مادها

در آثار طلا و نقره‏اى که از دوره مادها برجا مانده است، زیورآلاتى مشاهده مى ‏شود، مثلاً سینه‏ ریزى که از گنجینه زیوه (در لرستان) به دست آمده و در آن مى ‏توان اشکال واقعى و تخیّلى حیوانات را مشاهده کرد. در این سینه‏ ریز، از طلاى خالص استفاده شده و نقوشى در نهایتِ ظرافت و دقّت بر آن، ترسیم شده ‏اند. در ساخت سینه‏ ریزها، النگوها و گوشواره ‏ها از نقش سر حیوانات عجیب و غریب، یارى مى‏ گرفتند. در ساخت این زیورآلات، با ابزارهاى بسیار دقیق و مفتول‏ هاى نوک ‏تیز، تصاویرى از جانوران و گیاهان (به صورت شاخه‏ ها و گل‏ها) قلم‏کارى شده است.

درمورد لباس و پوشش دوران مادها

درمورد لباس و پوشش دوران مادها هم تفاوتهایی وجود دارد که میتواند مورد بررسی بیشتر قرار گیرد . مادى ‏ها معمولاً بر کمر خود، شمشیرى کوتاه و بر روى سر، کلاهى به شکل بَشلیق (کلاه سردارى) و چکمه بلندى نیز بر پا داشتند. لباس ‏هاى عامه مردم در این دوره شباهت بسیار زیادى به مردمان خِطّه کردستان در زمان حال داشته است. اعیان و اشراف، لباس‏هاى بسیار مجلَّل و شکیلى بر تن داشتند، تا آن‏جا که برخى از مورّخان، لباس‏هاى مردم مرفّه و اعیان عهد هخامنشى را تا حدّ زیادى برگفته از لباس‏ هاى این عهد میدانند. عامه مردم ماد، روى نیم‏تنه و پیراهنى آستین کوتاه (تا زانو)، پوستى افکنده، آن را بر شانه چپ، استوار مى ‏ساختند و گاهى هم پوست را از زیر کمربند، رد می کردند. مردم ثروتمند، پوست یوزپلنگ و مستمندان پوست گوسفند به کار مى‏ بردند.

رسمِ افکندنِ پوست بر شانه، تا امروز نیز در میان شبانان کوهستان‏ هاى آذربایجانْ محفوظ مانده است.

جزئیات بیشتر