شازده مسافر مجله جامع دیجیتال گردشگری، سفر و ایرانشناسی

هنر اشکانی

هنر اشکانی ، معماری و شهرسازی سلسله ای یونانی-ایرانی

هنر اشکانیهنر اشکانی

اشکانیان سلسه ای بودند با ترکیبی از دو ملیت به همین دلیل در هنر اشکانی تاثیر عقبه های آن دیده می شود و در هر دوره تاثیر بیشتر و کمتر یک فرهنگ را می توان مشاهده کرد.

تقسیم بندی هنر اشکانی

هنر دوره اشکانی را می‌توان به سه بخش جغرافیایی- تاریخی تقسیم نمود:

  1. هنر اشکانی
  2. هنر فلات ایران
  3. هنر میان‌ رودان

اولین بخش هنر اشکانی پیدا شده در مهردادکرت، ترکیبی از هنر یونانی و ایرانی در راستای سنت‌های هخامنشی و سلوکی است. بخش دوم آن، گویای تأثیر آثار هنری دوره هخامنشی است  و بخش سوم بتدریج با گذشتن مرزهای اشکانی از میان ‌رودان شکل گرفته‌است .

نقوش متداول در هنر اشکانی

نقوش متداول به جا مانده از دوران  هنر اشکانی معمولاً شامل تصاویری از شکارهای سلطنتی و اهدای نشان توسط پادشاهان است. استفاده گسترده از این نقوش منجر به استفاده حتی توسط حاکمان محلی شده بود. این نقوش معمولاً شامل انواع نقش برجسته، فرسکو و دیوارنگاری می‌شد. همچنین از الگوهای هندسی و طرح گیاهان به صورت گچ بری بر دیوار نیز استفاده می‌شده‌است. پارتیان در شمال خاوری ایران معماری نوینی را تکوین بخشیدند. معماری پارتیان، با ترکیب عناصر ایرانی و یونانی شیوه جدید و بی‌نظیری را در معماری بوجود آورد.

شهرسازی اشکانی

در دوره اشکانیان اگر شهرى تازه پدید مى ‏آمد، یا آهنگ آن بود که شهرى کهنه گسترش یابد، شهر را به صورت دایره ‏اى مى‏ساختند و برگِرد آن، به سنّت کهن، دیوارى بلند مى ‏کشیدند. این شیوه ساختن شهرهاى مدوّر- که پیشینه تاریخى آن نامشخصّ است – ، منافعى دربرداشت.

در این مورد، مصالحى که براى این باروى دایره شکل به کار مى ‏رفت، کم‏تر از مصالح مصرفى بارویى بود که به گِرد زمینى به همان مساحت و به صورت مربّع ساخته مى ‏شد. ضمناً دفاع از باروى دایره شکل، آسان‏ تر بود. دیوارهایى که از باروى شهر مَرْو بر جاى مانده است، نشان مى ‏دهد که این بارو از چینه ‏هاى گلین بوده و بُرج‏ها و کُنگره ‏ها و شکاف‏ هایى براى تیر افکندن داشته است.

درون شهر اشکانیشهرسازی اشکانی

در درون شهرهاى اشکانى مهم‏ترین ساختمان‏ ها مقرّ حکومت و معبد بودند. همچنین بازار از بخش ‏هاى جالب و بزرگ شهر بود. خانه ‏ها – چنان که هم اکنون نیز در ساختمان‏هاى قدیمى ایران دیده مى ‏شود – ، حیاطى مرکزى و اطاق‏ هایى به گرد آن داشتند. قدیمى‏ ترین عمارت اشکانى در شهر فَسا در نخستین قرن حکومت اشکانیان ساخته شد. مواد اصلى ساختمانى این کاخ، خشت بود. ایوانى ستون‏دار و تالارى چهارگوش با ستون‏هاى غیر معمول، اساس ساختمان را تشکیل مى‏ دادند. در نماى عمارت، قَرنیزها و حاشیه‏ هاى تزیینى و نشانه‏ هاى دیگرى از هنر آرایشى یونانى و ایرانى به چشم مى‏ خورَد. دیوارها طاقچه‏ هایى داشتند که در آنها مجسّمه‏ هاى سفالینى مى‏گذاشتند. ایوان‏ها با گچبُرى ‏ها و تزیینات نقاشى شده بسیار به رنگ‏هاى زرد، سرخ، سبز، قهوه‏اى و آبى آراسته بودند.
در میان تزیینات معابد، نقش سگ و نیز اژدهاى بالدار با دُم بلند، دیده مى ‏شود. بر روى هم، آنچه در معمارى دینى اشکانى جالب توجه است، وجود حیاط باز در میان معبد و ایوان‏ هاى عریض در اطراف آن و نیم ستون‏ هاى چسبیده به دیوار است.
گچبرى‏ها و نقش‏هاى پُر و رنگىِ دیوارها مانند عنصرهاى جالب دیگرى از این معمارى هستند که در تزیینات آسیاى غربى از قدیم به کار می رفته اند.

 جزئیات بیشتر
شاید مایل باشید اینجا را هم ببینید:
شهر نیشابور   آرامگاه فردوسی