شازده مسافر مجله جامع دیجیتال گردشگری، سفر و ایرانشناسی

کوشک سرهنگ آباد

کوشک سرهنگ آباد ، و باز اصفهان سرشار از جاذبه های تاریخی و معماری و فرهنگی !

کوشک سرهنگ آباد

دراین مقاله قصد داریم تا برایتان از یک شکارگاه یا کوشک یا کاخ بگوئیم ، کوشکی به نام کوشک سرهنگ آباد واقع در روستایی به همین نام که از توابع اردستان از شهرستانهای استان اصفهان است . موقعیت جغرافیایی روستای سرهنگ آباد و سرسبزی آن به گونه ای است که از دیرباز بعنوان منطقه ای ییلاق نشین مورد توجه بوده است . کوشک سرهنگ آباد توسط سهام السلطنه عرب عامری در حدود سال ۱۲۹۹ قمری مصادف با دوره ناصرالدین شاه قاجار برای پذیرایی از شاهزاده‌های قاجاری ساخته شده است .

چهل ستون مرجعی برای توصیف کوشک سرهنگ آباد

چهل ستون اصفهان میتواند بعنوان بنای مرجع ما برای توصیف کوشک سرهنگ آباد مورد استفاده قرار بگیرد . میتوان چنین اظهار کرد که کوشک سرهنگ آباد شباهت بسیاری به باغ چهلستون اصفهان و همچنین باغ عفیف آباد شیراز دارد و بعلت واقع شدن در منطقه ای کوهستانی از این کاخ بعنوان شکارگاه هم استفاده میشده است .

معماری بنا

کوشک سرهنگ آباد و باغ آن دارای سقف‌های چوبی و تزئینات سنگی شبیه به آنچه در عالی‌قاپو و چهل‌ستون مشاهده می‌ شود، است و به‌ رغم این که به ‌عنوان کوشک و شکارگاه به فرمان سهام‌السلطنه بنا شده، ولی هیچگاه مورد استفاده او قرار نگرفت.

عمارت تاریخی سرهنگ آباد واقع در اردستان استان اصفهان در مساحتی حدود ۶۰۰ مترمربع احداث شده و کوشک اصلی آن ۳ طبقه و ۱۵۰۰ متر زیربنا دارد. این مجموعه ۳ بخش دیگر نیز دارد که در منتهی‌الیه شرقی مجموعه واقع شده و مشتمل بر حمام و سکونتگاه خدمه و اصطبل است. در منتهی‌الیه غربی نیز بادگیرخانه و شاه‌نشین قرار دارد. این مجموعه همچنین دارای جریان آب است که از کنار آن عبور می‌کند.

بخش های مختلف

گچبری و تزیینات

گچبری‌های کاخ سرهنگ آباد در نوع خود بی‌نظیر است. آیینه‌کاری‌های مجموعه و نقاشی‌های موجود و نقش چوب‌ها از منبت و معرق تا تراش سنگ‌های کاخ به صورت عالی در بنا استفاده شده است. همچنین این کاخ دارای ۲۰ستون سنگی است و ۳ ایوان جنوبی، شرقی و غربی این بنای با شکوه با نمای سنگی زیبا به ترتیب مشرف به رودخانه و چمنزار و کوهستان است.

سقف، ستون ها  و تزئینات

سقف‌ها با استفاده از تیرک‌های چوبی که دارای روکش فلزی هستند پوشانده شده و حجاری‌های بسیار ماندگاری نیز روی سنگ‌های مرمر این مجموعه به یادگار مانده است. شاه‌نشین مجموعه تاریخی سرهنگ‌آباد در ۳ طبقه احداث شده و در ایوان جنوبی آن نیز یک استخر بزرگ با پوشش فلزی احداث شده است. تنها سقف کاخ و شاه‌نشین دارای پوشش فلزی است و دیگر بخش‌های عمارت از خشت ساخته شده که به‌دلیل همین پوشش فلزی نیز مجموعه کاخ نسبت به دیگر بخش‌ها سالم مانده است.

بادگیرها

عمارت سرهنگ‌آباد دارای ۲ بادگیر قرینه است که یکی از آنها به ‌طور کامل تخریب شده و دیگری سالم مانده است. قاعده بادگیر موجود در عمارت تاریخی سرهنگ آباد ۲ متر و ارتفاع آن به ۱۰ متر می‌رسد. معماری بادگیرها به گونه‌ای است که در ارتفاع ۷ متری، شکل دایره‌ای بادگیر تبدیل به یک ۸ ضلعی شده و از همانجا بادگیر به ۲طبقه تقسیم می‌شود.

مواد و مصالح و قنات سرهنگ آباد

این کاخ شامل تالار کاخ با ترکیبی از سازه‌های خشتی، آجری و چوبی و تزیینات نقاشی، آیینه‌کاری و نقاشی پشت شیشه و قراول‌خانه، حمام، برج‌های دیده‌بانی، اصطبل، آسیاب است. در کاخ سرهنگ آباد، برای شرب و چرخش آسیاب و آبیاری درختان، از آب قنات سرهنگ آباد استفاده می شده است که از وسط باغ عبور کرده و به اطراف چهلستون صفا می بخشید و در حوض ها (وسط حیاط خلوت و حوض ایوان عمارت چهلستون) جای می‌گرفته است و محور اصلی شکل دهنده فضاهای باغ بوده است.

پوشش گیاهی

گیاهان هم به دو صورت انتزاعی و واقعی زینت بخش این باغ بوده اند بیشتر تزئینات در این باغ الهام گرفته از تصویر گیاهان است. آنچه که امروزه از پوشش گیاهی در این باغ باقی مانده است شامل درختان قطور و کهن چنار است که عمدتاً در دو طرف محور آب (جوی و استخر) و دو ردیف مشخص قرار دارند ـ چندین سرو و … است. باغچه بندی‌هائی که در گذشته عمدتاً نظم پوشش گیاهی را در این مجموعه تعریف می‌کرده‌اند.

معماری این مجموعه تلفیقی از معماری دوره قاجاریه و سبک دوره صفوی است به طور مثال ایوان عمارت اصلی با ستون‌های چوبی شبیه ایوان چهلستون ساخته شده و یا از قوس‌های نیم دایره‌ای شکل و تزئینات رایج در دوره قاجار استفاده شده است و تنوع فضای خاص دوره قاجاریه با قدرت هر چه تمام‌تر جلوه‌گری می‌کند و در نوع خود یکی از نمونه های موفق معماری دوره قاجاریه است.

گذشته کوشک سرهنگ آباد

کاخ سرهنگ آباد در گذشته دارای دو فضای باز اصلی بوده که امروزه بقایائی از هر یک آنها باقی مانده. یکی از آنها به فرم حیاط مرکزی بوده و ورودی اصلی، اتاق‌های اندرونی، حمام مجموعه و اصطبل و یکی از وجوه عمارت چهلستون در اطراف آن قرار داشته اند و در وسط آن یک حوض و دو باغچه قرار داشته است، دومین فضای باز، باغ مجموعه بوده است که در دو طرف آن، عمارت بادگیر و چهلستون قرار داشته اند. در طراحی این مجموعه سعی شده بود که بهترین چشم اندازها به کوه های اطراف و فضاهای سبز وجود داشته باشد.

فضاهای کوشک سرهنگ آباد

کوشک سرهنگ آباد دارای فضاهای زیر است :

  • ساختمان مشرف بر استخر ( آسیاب )
  • حیاط خلوت
  • عمارت چهلستون ( ساختمان ییلاقی )
  • تشکیلات ورودی ( سر در و هشتی و راهرو )
  • اصطبل
  • برجهایی برای نگهبانی
  • حمامی بزرگ

* اطلاعات تخصصی از همشهری

جزئیات بیشتر
شاید مایل باشید اینجا را هم ببینید:
شهرستان اندیکا   چغازنبیل